Ogólnopolskie badanie nad zawartością wapnia i witaminy D w dietach dzieci w wieku 4 lat

Prof. dr hab. n. biol. Jadwiga Charzewska,
Kierownik Zakładu Epidemiologii i Norm Żywienia, IŻŻ,
dr Halina Weker, Kierownik Zakładu Żywienia, IMiD

Wszystkie badania przeprowadzone w ostatnich latach w Polsce wykazują niezmiennie, że w polskiej diecie jest za mało wapnia.

Wykazały to "Badania indywidualnego spożycia żywności i stanu odżywienia w gospodarstwach domowych" zrealizowane w latach 2000 - 2001, prowadzone przez IŻŻ pod auspicjami FAO (Szponar i wsp. 2003). Badanie to wykazało, że żadna z analizowanych grup wiekowych nie osiągała zalecanego poziomu spożycia wapnia. Niedobory wapnia stwierdzono w dietach 69,3% dzieci w wieku 1-9 lat. Jeszcze niekorzystniej przedstawiała się sytuacja w odniesieniu do witaminy D. Aż 94,6% dzieci w Polsce spożywało witaminę D w dawce mniejszej niż zalecana norma, a większość z nich nie realizowało jej nawet w 50%. Również stałe monitorowanie sposobu żywienia młodzieży z warszawskich szkół wykazało, że i w tych grupach wiekowych zawartość wapnia w dietach jest permanentnie za mała w relacji do ilości rekomendowanych we współczesnych normach, jako ilości bezpieczne dla zachowania optymalnego stanu rozwoju. Realizacja wspomnianych norm przez młodzież w wypadku spożycia wapnia wahała się od 56% do 87%, a witaminy D, w zakresie od 21% do 38% (Charzewska i wsp. IŻŻ 2004). Wyniki te dotyczyły dzieci i młodzieży w wieku szkolnym, powstało zatem pytanie, od jakiego wieku występują niedobory wapnia i witaminy D u dzieci i w jakim nasileniu?

Ponieważ powyższe badania dotyczyły spo sobu żywienia wielu grup wiekowych dzieci, a ich wyniki okazały się tak niepokojące ze względu na ich potencjalny negatywny wpływ na prawidłową mineralizację kośćca - specjaliści z Instytutu Matki i Dziecka oraz Instytutu Żywności i Żywienia postanowili wspólnie przeprowadzić badanie, które pozwoliłoby uszczegółowić i pogłębić wcześniejsze doniesienia. Poprzez uzyskanie pełnego obrazu żywienia dzieci organizatorzy badania chcieli stwierdzić, czy występujące w dietach młodszych dzieci niedobory wapnia i witaminy D, podstawowych składników odżywczych potrzebnych do budowy kośćca, mają charakter przewlekły.

Przygotowując badanie postanowiono skoncentrować się na dzieciach w wieku 4 lat. Okres przedszkolny jest bardzo ważny, ponieważ dzieci w tym wieku zaczynają odżywiać się zgodnie z modelem diety stołu rodzinnego, czyli spożywają te same posiłki co ich rodzice, podczas gdy ich potrzeby żywieniowe ciągle jeszcze są inne.

METODOLOGIA

Badanie przeprowadzone zostało na reprezentatywnej ogólnopolskiej grupie 400 dzieci w wieku 4 lat. Zastosowano najbardziej precyzyjną metodę stosowaną w badaniach żywieniowych - zapis diety 7-dniowej. Matki za pomocą specjalnych dzienniczków prowadziły 7-dniowy zapis spożycia, a w przedszkolach prowadzony był równocześnie 5-dniowy zapis diety przez przedszkolne nauczycielki. Z przeprowadzonych analiz wynikało, że 27% dzieci uczestniczących w badaniu uczęszczało do przedszkola. Poza danymi antropometrycznymi dziecka (wzrost, masa ciała) notowano liczbę i rodzaj posiłków jedzonych przez dziecko w ciągu dnia. Zapisywano dokładną wielkość porcji oraz użyte miarki produktów. Wszystkie zapisy były następnie sprawdzane przez przeszkolonych ankieterów. Każdy produkt wskazany w ankiecie należało dokładnie opisać (np. sposób przyrządzenia, rodzaj użytego tłuszczu, dodane przyprawy, ilość dodanego cukru i inne czynniki mające wpływ na wartość odżywczą posiłku). Badanie obejmowało również przeprowadzenie wywiadów z matkami na temat ich wiedzy, postaw i zasad żywieniowych dzieci stosowanych przez nie w praktyce.

Na podstawie szczegółowych zapisów diet wyliczono zawartość wapnia i witaminy D spożywanych w poszczególnych dniach przez każde dziecko, a uzyskane wyniki porównano z zalecaną normą spożycia. Zawartość wapnia i witaminy D w diecie dzieci obliczono za pomocą programu Dieta 2.0, opracowanego przez IŻŻ. Ogólnopolskie badanie nad zawartością wapnia i witaminy D w dietach dzieci w wieku 4 lat Prof. dr hab. n. biol. Jadwiga Charzewska, Kierownik Zakładu Epidemiologii i Norm Żywienia, IŻŻ, dr Halina Weker, Kierownik Zakładu Żywienia, IMiD Żywność dla zdrowia

WYNIKI BADANIA

Wyniki badania potwierdziły, że w dietach dzieci występują niedobory wapnia i witaminy D, a co szczególnie niepokojące, mają one charakter przewlekły:

przewlekłe niedobory wapnia występują w diecie 51% dzieci
przewlekłe niedobory witaminy D występują w diecie 99% dzieci

Rozkład realizacji normy spożycia wapnia wśród dzieci 4 letnich

Rozkład realizacji normy spożycia witaminy D wśród dzieci 4 letnich

PRZYCZYNY NIEDOBORÓW

Szukając odpowiedzi na przyczyny tak dużych i przewlekłych niedoborów, sprawdzono również stan wiedzy matek badanych dzieci na temat zdrowego odżywiania. Aż 88% matek twierdzi, że ich dzieci spożywają wystarczająco dużo produktów mlecznych, a 57% z nich uważa, że ich dzieci spożywają wystarczająco dużo ryb. Odpowiedzi te świadczą, że matki są przekonane, że realizowana przez nie dieta jest prawidłowa pod względem ilościowym i jakościowym, a dokonywany przez nie dobór produktów jest prawidłowy, i pokrywa zapotrzebowanie na obydwa składniki.

Wyniki te potwierdzają, że niedobory wapnia i witaminy D w dietach dzieci są bardzo poważnym problemem i mogą być trudne do wyeliminowania. Większość matek nie posiada bowiem wystarczającej wiedzy, aby trafnie ocenić wartość odżywczą produktów podawanych dzieciom w codziennych posiłkach. Dlatego w swojej codziennej praktyce lekarze i dietetycy, a w szczególności lekarze pediatrzy mający najczęstszy kontakt z dzieckiem i matką, mają do spełnienia ważną rolę edukacyjną. Matki należy uczyć zasad prawidłowego żywienia, w tym informować, jak korzystać z dostępnych informacji żywieniowych i jak analizować skład produktów spożywczych umieszczony na opakowaniach, aby umiały kontrolować codzienne posiłki swoich dzieci pod kątem ich wartości odżywczej.

JAK ZAPOBIEGAĆ NIEDOBOROM

Niedobory wapnia i witaminy D mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego w przyszłości. Co zatem można zrobić, aby temu zapobiec? Najskuteczniejszym rozwiązaniem jest wdrożenie działań profilaktycznych mających na celu zapewnienie dzieciom odpowiedniego poziomu spożycia tych składników w codziennej diecie. Pomocne mogą być produkty wzbogacane, dzięki którym łatwiej jest skomponować zbilansowane posiłki.

Rolę żywności wzbogacanej w zapobieganiu niedoborom żywieniowym potwierdziły powyższe badania, w których stwierdzono związek spożycia wybranego produktu mlecznego wzbogaconego w wapń i wit. D ze znaczącym zwiększeniem w dietach dzieci zawartości wapnia i witaminy D (odpowiednio o ponad 25% i 32%).

Oprócz prawidłowo zbilansowanej diety jest jeszcze jeden bardzo ważny element zapobiegania niedoborom wit. D - zasada regularnego zapewnienia dzieciom aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu.