Zalecenia Konsultanta Krajowego w dziedzinie Pediatrii dotyczące profilaktyki krzywicy i osteoporozy¹

Opracowane przez Zespół Ekspertów w składzie:

• Doc. Anna Dobrzańska - Konsultant Krajowy w dziedzinie Pediatrii
• Doc. Witold Lukas - Konsultant Krajowy w dziedzinie Medycyny Rodzinnej
• Prof. Jerzy Socha - Przewodniczący Komisji Żywienia Dzieci i Młodzieży Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka PAN
• Prof. Krystyna Wąsowska-Królikowska - Prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego
• Prof. Danuta Chlebna-Sokół - Kierownik Kliniki Propedeutyki Pediatrii Instytutu Pediatrii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
• Prof. Andrzej Milanowski - Kierownik Kliniki Pediatrii Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie
• Doc. Janusz Książyk - Kierownik Kliniki Pediatrii IP CZD
• Doc. Marta Szymankiewicz - Zastępca Kierownika Kliniki Neonatologii AM w Poznaniu
• Prof. Jadwiga Charzewska - Kierownik Zakładu Epidemiologii i Norm Żywienia IŻŻ
• Dr Justyna Czech-Kowalska - Starszy Asystent Kliniki Patologii Noworodka IP CZD
• Dr Halina Weker - Kierownik Zakładu Żywienia Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie

Do prawidłowego wzrastania i mineralizacji kości niezbędne jest zapewnienie dzieciom i młodzieży spożycia odpowiednich ilości wapnia oraz witaminy D. Pochodzić one powinny z całodziennej diety uzupełnianej żywnością wzbogacaną w te składniki i - w razie potrzeby - preparatami farmaceutycznymi.

Należy zapewnić dzieciom i młodzieży dzienne spożycie wapnia w ilościach zależnych od wieku:

• od 0 do 0,5 roku - 400 mg/dobę
• od 0,5 do 1 roku - 600 mg/dobę
• od 1 do 3 lat - 800 - 1000 mg/dobę
• od 4 do 9 lat - 800 mg/dobę
• od 10 do 18 lat - 1200 mg/dobę

Od 1 do 18 roku życia dzieci wymagają dodatkowej podaży witaminy D w ilości 400 jednostek (10 ľg), pochodzącej z żywności wzbogacanej tą witaminą lub preparatów farmaceutycznych.

Dieta dzieci (od 2 do 18 roku życia) powinna zawierać więcej mleka i przetworów mlecznych. Należy wziąć przy tym pod uwagę zawartość wapnia w różnych produktach i zasadę urozmaiconej diety.

Jednej średniej szklance mleka pod względem zawartości wapnia (240 mg) odpowiadają:

• jeden mały kubeczek jogurtu (150g)
• jedna szklanka kefiru
• jedna szklanka maślanki
• 35 dag sera białego (4 lub 5 naleśników z serem; około 20 pierogów leniwych)
• dwa małe "trójkąciki" serka topionego
• dwa plasterki sera żółtego

W innych przetworach mlecznych dla dzieci zawartość wapnia jest różna w zależności od receptury.

Należy zapewnić również odpowiednie dzienne spożycie witaminy D:

• Kobiety ciężarne
  Kobiety ciężarne powinny suplementować dietę witaminą D w ilości 400 jednostek dziennie.
  Suplementację należy rozpocząć od drugiego trymestru ciąży.
• Noworodek donoszony
  
  • Łączne spożycie witaminy D z diety i preparatów farmaceutycznych powinno wynosić 400 jednostek.
  • Moment rozpoczęcia podawania preparatów witaminy D noworodkowi donoszonemu należy dobierać indywidualnie. Zależeć on powinien od tego czy matka przyjmowała witaminę D w ostatnim trymestrze ciąży oraz od sposobu żywienia noworodka.
  • Noworodek karmiony piersią, którego matka nie otrzymywała witaminy D w ostatnim trymestrze ciąży, wymaga wcześniejszego rozpoczęcia podawania witaminy D - od pierwszych dni życia w ilości 400 jednostek na dobę. Jeżeli matka przyjmowała witaminę D w ostatnim trymestrze ciąży, to rozpoczęcie podawania witaminy D powinno nastąpić w 3 tygodniu życia.
  • Noworodki nie karmione piersią tylko mlekiem modyfikowanym, spożywające (na dobę) objętość mleka, która zabezpiecza zapotrzebowanie dobowe na witaminę D, nie wymagają dodatkowej suplementacji tą witaminą.
  • Przy karmieniu mieszanym lekarz ustala dawkę indywidualnie obliczając zawartość witaminy D w podawanym mleku modyfikowanym.
• Niemowlęta
  Niemowlętom karmionym piersią należy podawać 400 j.m. witaminy D niezależnie od tego, czy matka karmiąca przyjmuje preparaty zawierające witaminę D.
  Niemowlęta karmione mlekiem modyfikowanym nie wymagają dodatkowego podawania witaminy D, o ile ilość spożytego mleka pokrywa w całości dzienne zapotrzebowanie.
  • Uwaga: Mieszanki mleczne początkowe zawierają 40-60 j.m. witaminy D w 100ml. Mieszanki mleczne następne zawierają od 56-77 j.m. witaminy D w 100ml. Pokarm kobiecy zawiera 1,5-8 j.m. witaminy D w 100ml.
• Dzieci od 1 do 18 roku życia
  
  • Od 1 do 18 roku życia dzieci wymagają dodatkowej podaży witaminy D w ilości 400 jednostek pochodzącej z żywności wzbogacanej tą witaminą lub preparatów farmaceutycznych.

Działanie witaminy D będzie skuteczne, pod warunkiem stosowania urozmaiconej diety, zawierającej odpowiednie ilości wapnia oraz przy przestrzeganiu zasady aktywnego wypoczynku na świeżym powietrzu.

Uwaga:
Zespół Rekomendujący zwraca uwagę, że nie ma żadnych podstaw do zmiany zalecanego dawkowania witaminy D jedynie na podstawie wielkości ciemienia, opóźnionego ząbkowania, opóźnionego pojawiania się jąder kostnienia głowy kości udowej, czy też nadmiernego pocenia się dziecka! W przypadkach wątpliwych należy wykonać oznaczenie podstawowych parametrów gospodarki wapniowofosforanowej oraz poziomu witaminy D (25OH-D3).

Stwierdzenie u dziecka (otrzymującego witaminę D w zalecanej dawce) rozmiękania potylicy nie upoważnia do rozpoznania niedoboru witaminy D i wymaga wykonania badań diagnostycznych. Rozmiękanie potylicy może wskazywać na nadmiar fosforanów i zdarza się również u zdrowych, szybko rosnących niemowląt.

^1. Zalecenia Krajowego Konsultanta w dziedzinie Pediatrii i Zespołu Ekspertów dotyczące profilaktyki krzywicy i osteoporozy z 2004 roku. Zalecenia opublikowano w Standardach Medycznych.