|
Wpływ Bifidobacterium animalis subsp. lactis na zmniejszenie nasilenia stanu zapalnego w jelicie dr hab. med. prof. nadzw. Piotr Radwan
Katedra i Klinika Gastroenterologii Uniwersytet Medyczny w Lublinie
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i choroba Leśniowskiego-Crohna (ChL-C), określane łącznie mianem nieswoistych zapaleń jelit (NZJ) są przewlekłymi schorzeniami o nieznanej etiologii, przebiegającymi z dużą tendencją do okresowych zaostrzeń. W Polsce od kilkunastu lat obserwuje się znaczny wzrost zapadalności na NZJ, szczególnie u ludzi młodych i dzieci, a przyczyna tego zjawiska nie jest do końca poznana. Prawdopodobnie odgrywają tu rolę czynniki środowiskowe takie jak dieta, stres, standardy higieniczne, a ogólnie rzecz biorąc zmiana stylu życia na typowy dla krajów Europy Zachodniej i USA, gdzie NZJ występują szczególnie często. Zapadalność na ChL-C szacuje się na 3,1-15,6/105 mieszkańców,, natomiast dla WZJG od 6,0 do 24,5/105 mieszkańców [1]. Przewlekłość schorzeń, ich nawrotowość, powikłania i następstwa ogólnoustrojowe, nieznajomość czynnika etiologicznego oraz nie zawsze dobra podatność na stosowane leczenie farmakologiczne, obarczone często objawami niepożądanymi, stanowią poważne problemy kliniczne współczesnej gastroenterologii. Dlatego też poszukiwania nowych skutecznych i dobrze tolerowanych metod terapeutycznych, wynikających z coraz lepiej poznawanej immunopatogenezy NZJ, zasługują na szczególną uwagę.
Udział bakteryjnej flory jelitowej w powstawaniu i rozwoju WZJG i ChL-C wydaje się obecnie nie budzić wątpliwości. Nieprawidłowości mechanizmów regulacyjnych i wzbudzanie reakcji immunologicznych gospodarza w stosunku do komensali jelitowych, a więc zaburzenia tzw. homeostazy jelitowej i zjawisk tolerancji pokarmowej odgrywają zasadniczą rolę w etiopatogenezie NZJ [2]. W przebiegu tych chorób stwierdza się bardzo znaczne różnice ilościowe i jakościowe w zakresie mikroflory jelitowej [2]. Odmienności flory jelitowej w NZJ obejmują m.in. namnażanie inwazyjnych, przylegających szczepów Eschericha coli ( adherent/
invasive E.coli – AIEC). Drobnoustroje te namnażając się w nabłonku i makrofagach powodują zwiększone wydzielanie cytokin pozapalnych takich jak m.in. czynnik martwicy guza (tumor necrosis factor α - TNF α) (3).
Zastosowanie probiotyków w terapii WZJG i ChL-C jest ostatnio tematem bardzo wielu prac, zarówno klinicznych u chorych na NZJ, jak również w zwierzęcych modelach doświadczalnych. Wykorzystywane są tu własności immunomodulujące probiotyków, wpływających na funkcję komórek dendrytycznych, kompetycyjną eliminację patogenów, działanie cytoprotekcyjne, jak również modyfikujące profil cytokin przeciwzapalnych i pozapalnych. W kilku doniesieniach, opublikowanych w ciągu ostatnich lat, stwierdzono mniejszą liczbę zaostrzeń WZJG po zastosowaniu probiotyków w podtrzymywaniu remisji, ale także korzystny efekt terapeutyczny w średnio nasilonych zaostrzeniach choroby. Uzyskana poprawa dotyczyła zarówno parametrów klinicznych jak i patomorfologicznych [4]. Nieco mniej zachęcające, jak dotąd, są wyniki badań skuteczności probiotyków w leczeniu aktywnych postaci ChL-C. Nie wykazano istotnych statystycznie różnic pomiędzy stosowaniem probiotyków a placebo, zarówno w indukowaniu remisji, jak i w leczeniu podtrzymującym ChL-C [5]. Natomiast w jednej z prac zaobserwowano większy odsetek pacjentów pozostających w 6-miesięcznej remisji, otrzymujących w leczeniu podtrzymującym mesalazynę w połączeniu z probiotykiem, w porównaniu do chorych przyjmujących jedynie mesalazynę [6]. W innym z badań wykazano, że 30-dniowe spożywanie probiotycznego jogurtu z dodatkiem Lactobacillus rhamnosus i L. reuteri powoduje znamienne obniżenie poziomu pozapalnych cytokin: interleukiny 12 (IL12) oraz TNFα, zarówno u chorych na WZJG, jak i ChL-C [7]. Klasycznym wskazaniem, w którym skuteczność lecznicza preparatów probiotycznych została udowodniona, jest tzw. „pouchitis”, czyli zapalenie zbiornika jelitowego, utworzonego po operacyjnym leczeniu NZJ, z usunięciem okrężnicy. Szczególnie skuteczny jest tutaj preparat złożony VSL#3, zawierający bakterie ośmiu szczepów z grupy Lactobacillus, Bifidobacterium z dodatkiem Stp. salivarius [8].
W pracy opublikowanej ostatnio w Proceedings of the National Academy of Sciences poddano natomiast ocenie wpływ spożywania fermentowanego napoju mlecznego, zawierającego bakterie probiotyczne Bifidobacterium animalis subsp. lactis DN-173 010 (Activii) na przebieg wrzodziejącego zapalenia jelita grubego w modelu eksperymentalnym [9].
Badanie przeprowadzono z wykorzystaniem mysiego modelu colitis – Tbet-/-Rag2-/- we wczesnym i późnym zaawansowaniu choroby. W ramach eksperymentu podawano produkt spożywczy Activia (Danone), zawierający bakterie probiotyczne z gatunków: Bifidobacterium animalis subsp. lactis (B. lactis), oraz bakterie fermentacji mlekowej: Streptococcus thermophilus, dwa szczepy Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus, i Lactococcus lactis subsp. cremoris. Produkty kontrolne natomiast stanowiły: niefermentowany napój mleczny, bez dodatku bakterii, zawierający 1,6% laktozę oraz wodę. Napoje badany i kontrolny podawano bezpośrednio drogą doustną codziennie o tej samej porze w ilości 100 mg przez okres 4 tygodni. Zmiany zapalne w jelicie oceniano następnie na podstawie skali histologicznej wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Zauważono, że skład mikroflory jelitowej wpływał na efekt podawania badanego produktu. W przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego występuje dysbioza mikrobiologiczna, polegająca na istotnym niedoborze bakterii z gatunku Bifidobacterium. Ich suplementacja natomiast, dzięki spożyciu Activii, wiązała się ze zmniejszeniem nasilenia stanu zapalnego w jelicie. U większości myszy otrzymujących napój zawierający bakterie probiotyczne stwierdzono istotne statystycznie zmniejszenie stopnia ciężkości stanu zapalnego w ––jelicie grubym, w porównaniu z grupą otrzymującą napój kontrolny nie zawierający probiotyków lub wodę. Wyniki takie obserwowano zarówno w przypadku wczesnego, jak i późnego stadium choroby, tj. gdy stopień ciężkości zmian zapalnych był większy (Ryc. 1, Ryc. 2).
Zaobserwowano również, że spożycie fermentowanego napoju probiotycznego (Activii) wiązało się z korzystnymi zmianami mikrośrodowiskowymi w jelicie, obejmującymi spadek pH w kątnicy po 8 godzinach od spożycia (Ryc. 3) oraz zwiększenie ilości wybranych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych takich jak kwas masłowy, propionowy i octowy.
Doustne podawanie napoju probiotycznego sprzyjało również ustaleniu dobroczynnej równowagi mikrobiologicznej, związanej ze wzrostem bakterii będących źródłem maślanu w jelicie grubym. Takie warunki metaboliczne istotnie ograniczają wzrost patogennych drobnoustrojów z grupy Enterobacteriacae, w tym Escherischia coli i Salmonella spp., które mogą powodować i nasilać zmiany zapalne w jelicie grubym, a u pewnej grupy chorych na chorobę Leśniowskiego-Crohna sprzyjają progresji choroby, kolonizując zmiany w jelicie krętym (Ryc. 4) [10].
Obserwacje te mogą ułatwić dobór pacjentów z nieswoistymi zapaleniami jelit, u których można osiągnąć największe korzyści terapeutyczne dzięki spożyciu funkcjonalnej żywności, zawierającej probiotyczne szczepy bakteryjne.
Piśmiennictwo
- Loftus E.V.: Clinical epidemiology of inflammatory bowel disease:incidence, prevalence, and
environmental influences. Gastroenterology 2004, 126, 1504-1517
- Santor R.B. Microbial influence in inflammatory bowel disease.: Gastroenterology 2008, 134,
577-594
- Glasser A.I. et al: Adherent invasive Escherichia coli strains from patients with Crohn’s disease
survive and replicate within macrophages without inducing host cell death. Infect. Immunol. 2001.
69, 5529-37
- Rioux K.P., Fedorak R.N.:Probiotics in the treatment of inflammatory bowel diseases. J. Clin.
Gastroenterol. 2006, 40, 260-263
- Vanderpool C. et al. : Mechanisms of probiotic action:implications for therapeutic applications
in inflammatory bowel diseases. Inflamm. Bowel Dis. 2008, 14, 1585-1596
- Guslandi M. et al : Saccharomyces boulardi in maintenance treatment of Crohn’s disease. Dig.
Dis.Sci.2000,45,1462-64
- Lorea Baroja M. et al : Anti-inflammatory effects of probiotic yogurt in inflammatory bowel
disease patients. Clin. Exp. Immunol. 2007,149,470-479
- Pardi D.S., Sandborn W.J.: Systematic review: the management of pouchitis. Aliment. Pharmacol.
Ther. 2006,8,1087-96
- Veiga P. et al : Bifidobatcerium animalis subsp. lactis fermented milk product reduces inflammation
by altering a niche for colitogenic microbes. Proc. Natl Acad. Sci USA 2010,107,18132-7
- Barnich N, Denizot J, Darfeuille-Michaud A.: E. coli-mediated gut inflammation in genetically
predisposed Crohn’s disease patients. Pathol Biol, 2010 (in press).
|