Żywność dla zdrowiaBiuletyn dla lekarzy · numer 15
← Strona główna serwisuArchiwum biuletynu




Wpływ fermentowanego produktu zawierającego Bifidobacterium DN – 173 010 (ACTIVIA®) na związaną ze zdrowiem jakość życia oraz objawy zespołu jelita drażliwego u dorosłych

dr n. med. Anna Cybulska,
Alfa-Lek Lecznica Profesorsko-Ordynatorska.


Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) jest najczęstszym schorzeniem w krajach uprzemysłowionych, gdzie jego objawy dostrzec można u około 20–30% populacji. Chorzy ci stanowią ok. 20–50% pacjentów zgłaszających się do gastrologa. Około 2/3 z nich to kobiety, co wynika prawdopodobnie z częstszych wizyt u specjalisty, a nie z częstszej zapadalności płci żeńskiej na to schorzenie. Pomimo że zaburzenie ma łagodny przebieg i nie prowadzi do wyniszczenia, dolegliwości znacznie ograniczają codzienne funkcjonowanie i jakość życia pacjentów. Jakość życia związana ze zdrowiem (HRQoL) rzadko była oceniana jako pierwotny punkt końcowy w badaniach wpływu probiotyków na zespół jelita drażliwego (IBS). Badano wpływ Activii i szczepów jogurtowych na IBS w wieloośrodkowym badaniu z podwójną ślepą próbą kontrolowaną placebo.



MATERIAŁY I METODY
Randomizowano 267 osób dorosłych (kobiety i mężczyźni w wieku 18–65 lat) z podstawowej opieki zdrowotnej z IBS z przewagą postaci zaparciowej (kryteria Rzymskie II) do spożywania przez 6 tygodni ACTIVII albo poddanego działaniu ciepła jogurtu (kontrola). Badani spożywali 2 razy dziennie 125 ml ACTIVII lub 125 ml placebo (poddany ciepłu jogurt). 135 osób przypisano do grupy przyjmującej badany produkt i 132 do grupy kontrolnej. Jakość życia (HRQoL) i objawy trawienne oceniano po 3 i 6 tygodniach za pomocą wskaźnika „intention to treat” (ITT) na podstawie kwestionariusza specyficznego dla IBS. Brano w nim pod uwagę uczucie dyskomfortu, codzienną aktywność, uczucie niepokoju, poczucie stresu, chęć do spożywania posiłków, poczucie dobrego snu i zdrowia. Ze strony przewodu pokarmowego oceniano wzdęcia brzucha i częstotliwość oddawania stolca. Samodzielnie zgłaszany stopień spożywania produktu wynosił odpowiednio 96,3±9,3% i 96,7±6,1% w grupie przyjmującej badany produkt i grupie kontrolnej.

WYNIKI

Związana ze zdrowiem jakość życia (HRQoL)
Wymiar dyskomfortu, aktywności codziennej i niepokoju jako wymierniki związanej ze zdrowiem jakości życia (HRQoL) poprawiły się w tygodniach 3. i 6. w porównaniu do stanu wyjściowego w obu grupach; poprawa była znacząco wyższa w grupie kontrolnej. Wynik obciążenia stresem uległ większej poprawie w 6. tygodniu w grupie kontrolnej w porównaniu z grupą przyjmującą produkt testowy. Poziom wyjściowy diety, snu i odczucia zdrowia oraz radzenia sobie z chorobą nie różniły się w sposób znaczący między obiema grupami.

Objawy IBS i charakterystyka stolca
Wyniki dla wzdęć i bólów brzucha w tygodniach 3. i 6. znacząco się poprawiły w porównaniu do sytuacji wyjściowej. Poprawa wyniku dla wzdęć była znacząco wyższa w tygodniu 3. w grupie przyjmującej produkt ACTIVIA w porównaniu z grupą kontrolną. W badaniu tym był uderzający i znaczący wpływ produktu. Wynik dyskomfortu HRQoL i wskaźnik osób z poprawą wzdęcia, bólu brzucha poprawiły się w 6. tygodniu w grupie przyjmującej produkt ACTIVIA, ale nie w grupie kontrolnej.

Charakterystyka stolca
Częstość oddawania stolca i konsystencja nie różniły się między grupą przyjmującą testowany produkt, a grupą kontrolną. W podgrupie (n=19) częstość oddawania stolca zwiększyła się w ciągu 6 tygodni przyjmowania produktu, skutki widoczne były już w 1. tygodniu w podgrupie przyjmującej produkt (ACTIVIA).

DYSKUSJA
W niniejszym badaniu, obejmującym dużą kohortę dorosłych z IBS, jako pierwotny punkt końcowy wybrano poczucie dyskomfortu, ponieważ wyniki powinny być jak najbliższe własnym odczuciom pacjenta odnośnie objawów i ich wpływu na życie codzienne i jego poprawę. Wskaźnik jakości życia HRQoL pozostaje istotnym kryterium, ponieważ IBS znacząco na niego wpływa. HRQoL mierzy szerszy zakres zdarzeń; dlatego potrzebny jest do takiej oceny czas. Stosowanie HRQoL jako pierwotnego punktu końcowego w randomizowanej próbie klinicznej może wydawać się wyzwaniem, jest jednak uważane przez organy nadzorujące za ważny punkt końcowy w ocenie środków leczniczych. To badanie z alosetronem (lek w próbach do leczenia IBS) wykazało znaczącą poprawę HRQoL, pokazując wyraźnie czułość narzędzia, jakim jest HRQoL, w wykrywaniu dodatnich skutków w badaniach.

W obecnym badaniu obserwowano wysoki wpływ placebo w grupie kontrolnej, co potwierdza dobrze znane doniesienia, opisywane w badaniach nad IBS kontrolowanych placebo, wykazujących średnią odpowiedź na placebo równą 40–45%. Dla pewnych składowych kwestionariusza HRQoL (zajęcia codzienne, niepokój, stres) w grupie kontrolnej obserwowano znacznie wyraźniejszy wzrost. Co więcej, obserwowaliśmy zwiększające się działanie placebo w grupie kontrolnej od 3. do 6. tygodnia, co może odpowiadać za nieznamienny wpływ produktu badanego na wzdęcia i dyskomfort.

Podobne spostrzeżenia opisano w ocenie wpływu placebo na dyspepsję czynnościową i inne czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego i chorobę Crohna. Przyczyna wzrostu skuteczności placebo z czasem, jak również wysokiej skuteczności placebo w 6. tygodniu (około 60%) jest niejasna, ale może być następstwem naturalnej zmienności choroby i oczekiwań pacjentów. Zrozumienie odpowiedzi na placebo w badaniach IBS jest istotnym wyzwaniem, które obecnie jest przedmiotem szczegółowych badań. Dodatkowo w obecnym badaniu podawany produkt kontrolny (jogurt poddany obróbce cieplnej) mógł nie być prawdziwym placebo i mógł wpływać na wyniki na skutek swoich własnych właściwości: wyniki wcześniejszych badań sugerują, że nieżywe szczepy probiotyków mogą wpływać na IBS. W konsekwencji może to prowadzić do niedoszacowania obserwowanego skutku działania produktu testowego.

Mimo tego w grupie otrzymującej produkt badany ACTIVIA skuteczność mierzona w postaci dyskomfortu w HRQoL była o 17,5 % wyższa niż w grupie kontrolnej, co skutkuje w NNT równym 5,7. Przegląd systematyczny Cochrane środków rozkurczowych w IBS podawał NNT równy 6. Co to znaczy?

To znaczy, że na sześciu spożywających dany produkt u jednego możemy się spodziewać istotnej poprawy, co daje bardzo zadowalający wynik działania badanego produktu ACTIVIA. Wzdęcia brzucha to objaw najbardziej kłopotliwy u pacjentów z IBS i zgłaszany przez nawet 96% badanych z IBS. Jest również sam z siebie częstym zaburzeniem czynnościowym przewodu pokarmowego (tzw. „wzdęcia czynnościowe”).

W obecnym badaniu obserwowaliśmy znaczącą poprawę, jeśli chodzi o wzdęcia w odniesieniu do całej grupy przyjmującej probiotyki i podgrupy charakteryzującej się oddawaniem stolca < 3 razy/tydzień. Znaczące zmniejszenie wzdęć, które obserwowaliśmy, wydaje się być otoczone największym zainteresowaniem, ponieważ wykazano, że stopień redukcji objawów był o wiele większy u osób z ciężkim IBS w porównaniu z umiarkowanym i łagodnym IBS. Mechanizmy łagodzącego działania probiotyków na objawy IBS, w tym wzdęcie, nie są dokładnie poznane, chociaż sugeruje się znaczące przesunięcie profilu cytokin pozapalnych. Wpływ na wzdęcia może w szczególności być powiązany ze zmniejszeniem syntezy gazowych produktów fermentacji, na skutek zmiany zasiedlającej przewód pokarmowy flory, co poprawia rozmieszczenie gazów (w jelicie cienkim) i/lub propulsję (perystaltykę) wzdłuż jelita. Dobry wpływ na wzdęcia opisywano również w odniesieniu do niewchłanialnych antybiotyków, co tym bardziej podnosi rolę wpływu mikroflory jelitowej na IBS. Okazuje się, że wciąż niedoceniane są drobnoustroje kolonizujące jelito mające wpływ na szereg procesów fizjologicznych w naszym ustroju. Probiotyki, szczególnie pokarm z dodatkiem probiotyków np. dostępny szeroko na naszym rynku produkt ACTIVIA, może okazać się o wiele bardziej akceptowalny i ekonomiczniejszy niż antybiotyki do długotrwałego leczenia przewlekłej choroby, jaką jest IBS. Warto rozważyć jej rekomendowanie w skojarzonym postępowaniu u pacjentów z IBS, szczególnie postaci z zaparciem, wobec objawów względem których jesteśmy często bezradni.



Piśmiennictwo
  1. Guyonnet D.,Chassany O. Effect of a fermented milk containing Bifidobacterium animalis DN-173 010 on the health – related quality of life and symp¬toms inirritable bowel syndrome in adults in primary care:a multicentre, randomized, double-blind controlled trial Alimentary Pharmacology & Thera¬peutic 2007 26,475-486.
  2. Floch MH. Use of diet and probiotic therapy in the irritable bowel syndrome analysis of the literature.J Clin Gastroenterol 2005;39:S243-S246. O”Mhony L, Lactobacillus et Bifidobacterium in irritable bowel syndrom symptom responses and realtionship to cytokine profiles Gastroenterology 2005,128:541-551.
  3. Meance S. Recent advances in the use of functional foods effect of the commercial fermented milk with Bifidobacterium animalis DN-173 010 on strain and yoghurt strains on gut transit tim in the elerly Microb Ecol Health Dis 2003:15:15-22.
  4. Tacikowski T., Ciok J. Zespół Jelita drażliwego - możliwośći lecznicze I sposoby postępowania z horymi. Terapia 2006 Nr6 :19-22.
  5. Sułkowska A., Sułkowski B. Problemy diagnostyki różnicowej u pacjentów z zespołem jelita nadwrażliwego.Gastroenterologia Polska 2003,10(3):241-247.