Żywność dla zdrowiaBiuletyn dla lekarzy · numer 15
← Strona główna serwisuArchiwum biuletynu




Mleczny napój fermentowany Actimel® zawierający probiotyczny szczep Lactobacillus casei DN-114001 korzystnie wpływa na stan zdrowia pracowników zmianowych

prof. dr hab. Zdzisława Libudzisz,
Instytut Technologii Fermentacji Mikrobiologii, Politechnika Łódzka.


Praca zmianowa jest niezbędną w wielu gałęziach przemysłu, służbie zdrowia, policji czy w usługach transportowych. Taki sposób organizacji pracy jest uwarunkowany potrzebami dostępu do określonych usług w sposób ciągły (służba zdrowia, policja, usługi komunikacyjne) czy też procesami technologicznymi bądź stosowaniem urządzeń, które w ten sposób są wykorzystane efektywniej. Praca zmianowa jest czynnikiem sprzyjającym, przyspieszającym lub nasilającym występowanie wielu schorzeń i stanów patologicznych. U pracowników zmianowych obserwuje się zaburzenia snu, schorzenia układu pokarmowego, układu krążenia, zaburzenia ze strony układu immunologicznego oraz zaburzenia o charakterze nerwicowym, czemu towarzyszy często nasilenie palenia tytoniu, większe spożycie kawy, leków uspokajających i nasennych [1]. W grupie pracowników zmianowych rośnie ponadto ryzyko infekcji, będące wynikiem obniżonej odporności [2] oraz ryzyko nasilenia powszechnych schorzeń, takich jak przeziębienia, choroby grypopodobne i schorzenia jelitowe [3].

Zaledwie 10% pracowników zmianowych w pełni toleruje taki sposób organizacji pracy. Większość (60-70%) odczuwa bardziej lub mniej nasilone dolegliwości zdrowotne, a około 20% pracowników musi zrezygnować z takiego sposobu zatrudnienia, głównie z powodów zdrowotnych [1].

W czasopiśmie naukowym Journal of the American College of Nutrition [4] ukazała się niedawno interesująca praca, której celem było wykazanie czy spożywanie fermentowanego mleka Actimel może ochronić pracowników zmianowych przed chorobami infekcyjnymi dróg oddechowych i przewodu pokarmowego. Były to badania z randomizacją, metodą podwójnie ślepej próby z placebo. Ponad 1000 wolontariuszy z Monachium (Niemcy), zarówno kobiet jak i mężczyzn, pracujących na dwie lub trzy zmiany, u których w ciągu 2 tygodni przed rozpoczęciem badania nie wystąpiły schorzenia infekcyjne, zostało podzielonych losowo na dwie równe grupy.

Uczestnikom jednej z grup podawano Actimel w ilości 2 butelek dziennie (rano i wieczorem). Liczba bakterii probiotycznych Lactobacillus casei DN-114 001 w jednej porcji produktu wynosiła co najmniej 1010 jtk. Drugiej grupie podawano niefermentowane mleko (placebo), o takim samym składzie jak Actimel, nie zawierające jednak bakterii czynnych w procesie fermentacji (tabela 1).

Praca zmianowa zgodnie z Kodeksem pracy jest zdefiniowana jako „wykonywanie pracy według ustalonego rozkładu czasu pracy przewidującego zmianę pory wykonywania pracy przez poszczególnych pracowników po upływie określonej liczby godzin, dni lub tygodni” (art. 128 k.p. par. 2).


Uczestniczący w badaniu byli proszeni o niespożywanie innych mlecznych produktów fermentowanych, suplementów diety zawierających witaminy lub bakterie probiotyczne, przez dwa tygodnie przed i przez cały, trzymiesięczny okres prowadzenia eksperymentu. Po 1, 2 i po 3 miesiącach oraz miesiąc po zakończeniu badań wolontariusze zgłaszali się na wizyty kontrolne do lekarza. Uczestnicy badania w przypadku wystąpienia choroby odnotowywali objawy, zapisywali temperaturę, rodzaj przyjmowanych leków w czasie choroby i zgłaszali się na dodatkową wizytę do lekarza po 2-4 dniach od wystąpienia objawów. W czasie wizyty lekarz diagnozował rodzaj schorzenia. Nasilenie choroby opisywano w skali 3 punktowej (1 – łagodny, 2 – średni i 3 – silny przebieg choroby). Analiza krwi wolontariuszy obejmowała oznaczenie hemogramu, białko C-reaktywne (CRP) oraz parametry immunologiczne, takie jak wyrzut wolnych rodników przez monocyty i granulocyty, aktywność cytotoksyczną oraz liczbę pochodzących z krwi komórek NK, produkcję cytokin w surowicy (interleukin (IL)-1, IL-6, Interferonu (IFN)-α, IFN-ß, IFN-γ, IL-12, IL-10, czynnik martwicy nowotworów (TNF-alfa) oraz CCL-5 (chemokina). Badania biochemiczne wykonano na subpopulacji 200 ochotników w specjalistycznych laboratoriach analitycznych w Monachium i Karlsruhe (Niemcy). Wszystkie wyniki badań poddano ocenie statystycznej.

Udział wolontariuszy, u których w czasie eksperymentu nie stwierdzono wystąpienia analizowanych schorzeń infekcyjnych wynosił 57% (grupa Actimel) i 49% (grupa placebo). Nie były to jednak różnice statystycznie istotne. Jednakże analiza liczby epizodów zachorowań w obu grupach wykazała istotny statystycznie zwiększony udział uczestników grupy Actimel, u których nie notowano schorzeń infekcyjnych oraz mniejszy udział uczestników badań, u których wystąpił 1 lub 2 epizody zachorowań w porównaniu z grupą placebo (rys. 1). Dowodzi to wzrostu odporności uczestników grupy Actimel. Nie stwierdzono wpływu wieku, rodzaju zawodu, czy przebytych przed przystąpieniem do badań chorób infekcyjnych.

Rys. 1. Częstość zachorowań uczestników badań. 0 – uczestnicy badań, u których nie wystąpiły schorzenia infekcyjne dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, 1 i 2 – uczestnicy badań, u których wystąpił 1 lub 2 epizody zachorowań, >2 – uczestników badań, u których wystąpiły ponad 2 epizody zachorowań

Zaobserwowano natomiast, że w grupie palaczy spożywanie produktu Actimel powodowało znacząco niższą łączną liczbę zachorowań w porównaniu z grupą placebo (rys. 2). Wskazuje to, że spożywanie produktu Actimel jest szczególnie korzystne dla palących tytoń pracowników zmianowych, ludzi szczególnie podatnych na różnego rodzaju schorzenia infekcyjne [5].

Rys. 2. Częstość zachorowań przez uczestniczących w badaniach palaczy papierosów. 0 – uczestnicy badań, u których nie wystąpiły schorzenia infekcyjne dróg oddechowych i przewodu pokarmowego, 1 – uczestnicy badań, u których wystąpił 1 epizod zachorowania, 2 – uczestnicy badań, u których wystąpiły 2 epizody zachorowań, >3 – uczestników badań, u których wystąpiły ponad 3 epizody zachorowań.

Spożywanie produktu Actimel powodowało także opóźnienie czasu, po którym u uczestników wystąpiło pierwsze schorzenie infekcyjne oraz krótszy łączny czas trwania choroby i krótszy czas stanu podwyższonej temperatury.

Ponadto u chorych uczestników badań spożywających Actimel obserwowano istotne podwyższenie liczby leukocytów, neutrofili, komórek NK, bądź wzrost aktywności komórek NK, zależnie od rodzaju schorzenia infekcyjnego (układu pokarmowego, górnych czy dolnych dróg oddechowych), niż w grupie placebo. Działanie produktu Actimel było więc prawdopodobnie wynikiem aktywacji układu obronnego u chorych uczestników badań. Wskazuje to na skuteczność interwencji produktem Actimel na parametry immunologiczne u osób chorych. Nie obserwowano takich efektów u zdrowych uczestników badań z obydwu grup.

Autorzy publikacji po raz pierwszy wykazali, że spożywanie mlecznego napoju fermentowanego Actimel może być traktowane jako sposób aktywacji układu immunologicznego i zmniejszenia ryzyka powszechnych chorób infekcyjnych u pracowników zmianowych.

Ze względu na dużą liczebność badanej grupy pracowników zmianowych, wysoką jakość technik badawczych, w tym szczególnie szeroki zakres analiz biochemicznych krwi, wyniki tych badań stanowią wartościowy dowód na skuteczność spożywania produktu Actimel w celu ochrony pracowników zmianowych przed schorzeniami infekcyjnymi górnych i dolnych dróg oddechowych oraz układu pokarmowego. Sadzę ponadto, że odnotowane korzystne parametry komórek układu odpornościowego u chorych mogą wskazywać, że przedłużony, powyżej 3 miesięcy, czas spożywania produktu Actimel mógłby jeszcze lepiej ochronić pracowników zmianowych przed typowymi schorzeniami infekcyjnymi układu oddechowego i pokarmowego, czy zmniejszyć nasilenie objawów i częstość ich występowania.

Piśmiennictwo
  1. Siedlecka J. Praca zmianowa – problem ciągle aktualny. www.pracaizdrowie.com.pl.
  2. Bramley T.J., Lerner D, Sames M, Productivity losses related to the common cold. J Occup Environ Med 2002, 44: 822-829.
  3. Mohren D.C., Jansen N.W., Kant I.J., Galama J., van den Brandt P., Swaen G.M., Prevalance of common infections among employees in different work schedules. J Occup Environ Med 2002, 44: 1003-1011.
  4. Guillemard E., Tanguy J., Flavigny A.L., de la Motte S., Schrezenmeir J., Effects of consumption of a fermented dairy product containing the probiotic Lactobacillus casei DN-114 001 on common respiratory and gastrointestinal infections in shift workers in randomized controlled trial. J Am Coll Nutr 2010, 29, 455-468.
  5. Arcavi L., Benowitz N.L., Cigarette smoking and infection. Arch Intern Med, 2004, 164, 2206-2216.