Kwestionariusz dotyczący zespołu jelita drażliwego dla przedstawicieli opieki zdrowotnej

Komentarz: dr Anna Cybulska – Kierownik Pracowni Endoskopii i Gastroenterologii Wojewódzkiego Szpitala Chirurgii Urazowej w Warszawie.

Zespół Jelita Drażliwego (ang. IBIS - Irritable Bowel Syndrome) jest definiowany jako przewlekłe i epizodyczne, czynnościowe zaburzenie układu trawiennego. Może objawiać się na wiele różnych sposobów, zwykle jednak objawami typowymi dla tej dolegliwości są: ból brzucha, wzdęcia i zaburzenia pasażu jelitowego (zaparcia i/lub biegunka).

Częstość występowania zespołu jelita drażliwego wzrasta w krajach wysokouprzemysłowionych, wprost proporcjonalnie do warunków socjoekonomicznych i odwrotnie do wykształcenia. Pomimo, że schorzenie ma charakter łagodny i nie prowadzi do wyniszczenia, dolegliwości znacznie ograniczają codzienne funkcjonowanie i jakość życia.

Tworzenie kwestionariuszy i pytań pozwala na przybliżenie problemu lekarzom medycyny rodzinnej, ułatwia szybką kwalifikację objawów, przybliża kryteria rozpoznania. Zespół jelita drażliwego nie ma specyficznego markera, a rozpoznanie stawia się na podstawie dobrze zebranego wywiadu, analizy objawów i eliminacji przyczyn organicznych dolegliwości; przede wszystkim nieswoistych i infekcyjnych zapaleń jelit, choroby uchyłkowej, trzewnej, nowotworów przewodu pokarmowego, cukrzycy, czy nietolerancji laktozy.

Pytania, które należy zadać pacjentowi w celu stwierdzenia, czy cierpi na zespół jelita drażliwego (IBS):

Komentarz dr Anny Cybulskiej
Kwestionariusz pozwala na poszukiwanie obiektywnych wykładników zespołu czynnościowych zaburzeń, ale warto rozważyć uzupełnienie o takie pytania jak:
• przyjmowanie w ostatnim okresie czasu tzw. niesteroidowych leków przeciwzapalnych i możliwości ich toksycznego działania na przewód pokarmowy, chociażby wystąpienia/nasilenia biegunki.
• to samo tyczy się zażywania leków antydepresyjnych - najwyższa zachorowalność na zespół jelita drażliwego w grupie wiekowej 3550 koreluje z występowaniem takich zaburzeń psychicznych, jak niepokój i depresja.
• nie powinno zabraknąć pytań o sposób żywienia i styl życia: picie odpowiedniej ilości wody, czy dominacja w codziennym żywieniu takich produktów jak: orzechy, czekolada, słodycze, banany, owoce morza, które istotnie nasilają dolegliwości i ich czasowa eliminacja daje ulgę.
• warto rozważyć doprecyzowanie pytań o tzw. ulgę (poprawę) po wypróżnieniu, która stanowi istotny element rozpoznania IBS.
• warto wspomnieć o możliwości ujawnienia się tego zespołu po przebyciu ostrego zakażenia żołądkowo-jelitowego (Salmonellozy, rotawirusowej biegunki), które powodują zmiany morfologiczne i uszkodzenie bariery jelitowej (warto rozważyć zadanie takiego pytania).

Takie rozbieżności w traktowaniu problemu rozpoznania IBS wynikają niekiedy ze stosowania różnych kryteriów: od kryteriów Manninga do III rzymskich. Obowiązujące są te ostatnie. Wg kryteriów rzymskich III I – BS jest definiowany jako nawracający ból brzucha lub dyskomfort trwający co najmniej 3 dni w miesiącu przez 3 ostatnie miesiące związany z dwoma lub więcej cechami: zmniejszający się po defekacji, a jego początek wiąże się ze zmianą częstości wypróżnień i/lub ze zmianą konsystencji stolca. Początek objawów jest datowany na co najmniej 6 miesięcy. W zależności od dominującego rytmu wypróżnień wyróżniamy: postać z biegunką, z zaparciem, mieszaną i niesklasyfikowaną.